De rol van pijnbestrijding in duurzame melk- en vleesproductie

Runderen die worden gehouden voor melk- en vleesproductie worden regelmatig blootgesteld aan pijn, zowel door aandoeningen als door routinematige ingrepen. Het beoordelen van pijn blijft uitdagend, mede door de variatie in interpretatie van pijnsignalen en verschillen in het gebruik van analgetica. In de afgelopen tien jaar heeft de groeiende maatschappelijke aandacht voor dierenwelzijn geleid tot toenemende druk op de Europese zuivel- en vleesindustrie om hogere welzijnsstandaarden te realiseren.

Pijn bij rundvee: een veelvoorkomend verschijnsel, maar vaak lastig te herkennen en te behandelen

Pijn is een essentieel beschermingsmechanisme dat waarschuwt voor mogelijk weefselletsel. Pijn omvat zowel sensorische als emotionele componenten, met een aanzienlijke impact op het welzijn van het dier¹.

In de afgelopen twintig jaar is pijn bij rundvee intensief onderzocht, wat heeft geleid tot talrijke aanbevelingen en de ontwikkeling van verschillende pijnscoresystemen.

Pijn bij rundvee kent specifieke kenmerken die vragen om een gerichte en wetenschappelijk onderbouwde aanpak van pijndetectie. Deze aanpak moet rekening houden met de unieke fysiologie, het karakteristieke gedrag en de evolutionaire achtergrond van rundvee, en steunene op gevalideerde, rundvee specifieke pijnindicatoren².

Runderen staan bekend om hun stoïcijnse aard, waardoor pijnsignalen moeilijk te herkennen en te kwantificeren zijn. Dit belemmert de implementatie van effectieve pijnbestrijdingsprotocollen ^3,4.

Bij rundvee wordt pijn doorgaans veroorzaakt door infectieziekten, verwondingen of kreupelheid, maar ook door menselijke inteventies, met name tijdens routinematige procedures of na chirurgische ingrepen⁵ (zie afbeelding op de volgende pagina).

Mastitis, kreupelheid, afkalven (inclusief keizersnede en dystocie) en metritis worden genoemd als de meest pijnlijke aandoeningen bij melkvee⁶.

Routinematige ingrepen zoals onthoornen afhoornen worden ook als pijnlijk beschouwd.

Pijnbeoordeling bij rundvee: een uitdagende taak voor dierenartsen en veehouders

Pijnbeoordeling is de essentiële eerste stap. Veranderingen in gedrag en fysiologische reacties kunnen wijzen op pijn bij runderen⁷.
Gedragsveranderingen kunnen bestaan uit afwijkingen in het spontane gedrag in hun leefomgeving^8,9, een veranderde reactie op palpatie van pijnlijke plekken⁹, het optillen van hoeven en het niet eten of herkauwen¹⁰. Zowel een toename als afname van de dagelijkse ligtijd kan wijzen op pijn, wat het correct herkennen van pijn bij rundvee nog complexer maakt⁶.

Dierenartsen ervaren de kosten van een NSAID-behandeling vaker als een belemmering dan veehouders, wat er op wijst dat NSAID’s vaker zouden kunnen worden toegediend¹².
De meeste veehouders baseren hun kennis over pijnherkenning en -behandeling op persoonlijke ervaring (61%).
De meeste dierenartsen maken gebruik van zowel hun persoonlijke ervaring als voortdurende bijscholing om pijn bij rundvee te herkennen en te behandelen⁵.

Omdat attitudes en benaderingen ten aanzien van pijnscores en pijnmanagement sterk per persoon verschillen, varieert ook de perceptie van pijn en daarmee het gebruik van pijnmedicatie. Onderzoek wijst uit dat dierenartsen een cruciale rol kunnen spelen in het verbeteren van het welzijn van runderen, door actiever met veehouders in gesprek te gaan over pijnbestrijding⁵.

Het informeren van melkveehouders over de voordelen van pijnstilling, met name bij aandoeningen en ingrepen waarbij het gebruik van NSAID’s laag is in vergelijking tot de pijnscores (zoals bij Burdizzo-castratie bij kalveren, witte- lijnlaesies, abcessen, mastitis met vlokken in de melk en afkalven zonder hulp), kan pijnmanagement het welzijn op rundveebedrijven aanzienlijk verbeteren¹².
Dit kan ook een impact hebben op de winstgevendheid van bedrijven en het welzijn van veehouders, aangezien pijnverlichting kan leiden tot hogere productieniveaus en dus betere productieresultaten.